Tentoonstelling Gertjan Scholte-Albers in Galerie Bel-Etage

Wat als eerste opvalt aan de schilderijen van Gertjan Scholte-Albers zijn de overweldigende kleuren. Felrood, diepblauw, knalgeel en het hele palet daartussen; zijn schilderijen doen je knipperen met de ogen.

Dat is een opmerking waarmee ik met de deur in huis val, net als de schilderijen dat zelf doen, visueel dan. En dan te bedenken dat ze buiten geschilderd zijn! Vanwege dat feit, dat buitenschilderen, leerde ik vorig jaar het werk van Gertjan kennen.

Toen organiseerde ik een tentoonstelling in het Stadsmuseum Woerden met een zestal plein air- kunstenaars. Kunstenaars die niet houden van de benauwdheid van een atelier en veel liever hun werk in de buitenlucht schilderen en tekenen. Net als veel negentiende-eeuwse voorgangers trouwens.

Gertjan behoort tot een generatie kunstenaars die deze traditie weer oppakt. Ik ben ter voorbereiding van de tentoonstelling bij hem thuis geweest in Groningen en heb de kar gezien waarmee hij al zijn tubes verf en de grote doeken vervoert op zoek naar nieuwe inspiratie. Hij legde uit hoe de enorme doeken met een eenvoudig, maar ingenieus systeem, een soort metalen plaatje, op de kar en aan elkaar worden bevestigd. Als je over zijn werkwijze zou horen zonder de schilderijen te zien, zou je misschien denken dat Gertjan een traditioneel kunstenaar is. Maar dit is natuurlijk niet het geval.

Het felle kleurgebruik, waar ik het over had, doet denken aan Van Gogh, aan de fauvisten, denk aan de fauvistische landschappen van Leo Gestel of Jan Sluijters, en vooral aan de expressionisten. Het is bekend dat Gertjan kunstenaars als Ernst Ludwig Kirchner en de Groningse Ploeg-schilder Johan Dijkstra bewondert.

Hij schildert inderdaad in de expressionistische traditie, maar hij doet nog iets meer, waardoor zijn kunst vernieuwend is. Hij kwam ooit op het idee gebruik te maken van Photoshop en met behulp daarvan begon hij te experimenteren met de kleurencirkel.

Kleuren omzetten in hun tegenpool uit de cirkel. Of: de in de natuur waargenomen kleuren een kwartslag draaien in de cirkel en dan die kleuren gebruiken. Behalve de systematiek van de kleurencirkel volgt hij ook zijn intuïtie. Zo kan hij een kleur uit het landschap dat hij ziet oppikken, en die kleur versterken en benadrukken. Of het negatief nemen van een waargenomen kleur en daar dan op varieren. Of hij gebruikt een fluorescerende kleur als ondergrond, en omdat hij die dan niet wil laten domineren schildert hij er overheen en laat hij weer nieuwe kleurcombinaties ontstaan. Zo komt hij tot eigenzinnige kleurharmonieën. Met fantastisch resultaat. Fantastisch in beide betekenissen van het woord.

Het experiment schuilt dus in dit kleurgebruik, niet zozeer in de vorm. Deze is juist heel herkenbaar, behoorlijk realistisch zelfs. Dezelfde vormen keren terug: bosranden, een vijver in het bos, velden. Het Groningse land waar hij dag in dag uit, weer of geen weer, met zijn vijftig tubes verf en doeken doorheen fietst of rijdt. Die vorm geeft de kijker houvast. De motieven van boomstammen of voren in het land geven de doeken een bepaalde ritmiek. Zijn schilderijen zijn herkenbaar en onwerkelijk tegelijk en die combinatie verleent ze een grote aantrekkingskracht. En dat is de reden dat we ze hier zien, want deze galerie legt zich toe op kunstwerken met een zeker vervreemdend effect.

Net als bij de expressionisten gaat het Gertjan om de stemming die het landschap bij hem oproept. Daarom moet hij met beide voeten in de klei staan: de werkelijkheid eerst ervaren om haar te kunnen schilderen.

Het is voor een plein-air schilder heel bijzonder zulke grote doeken te schilderen. Op de tentoonstelling in het Stadsmuseum Woerden was dat grappig om te zien. De meeste kunstenaars die buiten werken hadden formaten die om praktische redenen in een klein autootje passen, of in een rugzak. Gertjan maakt het zich niet zo makkelijk.

Door deze formaten te gebruiken, bereikt hij een bepaald effect. De kijker kan hierdoor ondergaan wat de schilder zelf heeft ondergaan. Alleen staat de kijker niet in het oorspronkelijke landschap, maar in het landschap van Gertjan Scholte-Albers. Een wonderlijke, hallucinerende wereld, die ook bijna tastbaar is, zozeer komen de voorstellingen los van het doek. Dat komt door de kleuren, maar ook door het verfgebruik: dik, vet, pasteus. Zijn heftige schilderstijl maakt dito gevoelens los. De schilderijen boeien, branden zich in het netvlies. Dit zijn geen brave, rustgevende landschappen. Ze prikkelen eerder, sterker, de vitaliteit spat er van af. Tegelijkertijd zijn ze harmonieus met een eigen mysterieuze schoonheid. Je kunt je blik erdoorheen laten dwalen.

Opvallend is de rol van het licht in zijn schilderijen, ook iets waar hij op een heel eigen wijze mee bezig is. Bij Gertjan geen wijdse luchten vol imponerende wolkenpartijen, terwijl je die toch volop hebt in het Groningse. Wat opvalt is hoe de stammen van de bomen afsteken tegen de lucht, soms dicht, soms ijl, en hoe dan het licht tussen de bomen door valt. Je vraagt je trouwens wel eens af hoe realistisch de vormen van de natuur bij hem zijn, al schildert hij ze waar hij bij staat. Hij schildert duidelijk in jong bos, de stammen zijn meestal nog dun. En soms zie je structuren die wel lianen lijken en denk ik dat hij er stiekem wat tropische boselementen in smokkelt.

Deze tentoonstelling geeft een overzicht van zijn meest experimentele werk. Ik houd zelf van de boslandschappen vol dwarrelend blad, of zwevend loof zoals hij dat zelf noemt. Zoals deze hier, een orgie van diverse tinten groen tegen een blauwe achtergrond. Alsof een bolle wind over het doek blaast. 'Organic space' heten zulke schilderijen, organische ruimte. GJ noemt schilderijen zo als hij is opgehouden met schilderen op een punt waarop hij anders aan de voorgrond, aan de boomstammen gaat beginnen. Je kunt hier dus iets zien over het ontstaan van een schilderij: hij werkt van achter naar voren, eerst de achtergrond met bladeren, waar hij licht en schaduw definieert, en dan de bomen. Soms is zo'n schilderij al af zónder bomen. Ook dit zijn schilderijen vol samengebalde vitaliteit en diepe schoonheid.

Gertjan Scholte-Albers is een kunstenaar die, dat zal duidelijk zijn, een geheel eigen stijl heeft ontwikkeld. Zijn schilderijen zijn volstrekt authentiek en zullen, omdat ze vernieuwend zijn, ongetwijfeld weer andere kunstenaars inspireren.

Ik weet zeker dat u zeer van deze tentoonstelling zult genieten en verklaar haar hierbij voor geopend.